تمکین زن از مرد یکی از آثار اصلی عقد نکاح است. باید دانست از نظر حقوقی،تمکین دارای دو جنبه یا گونه است.

از طرفی ذکر مصادیق تمکین و مواردی که زن می تواند از شوهر فرمانبری ننماید و آثار عدم تمکین ،موضوعاتی هستند که جریان ارائه مطالب ،بیان توضیح درباره آنها اجتناب ناپذیر است.

در این مقاله طی بندهای زیر به موضوع تمکین که ارتباط دوسویه و متقابلی با مساله حقوق زن بر شوهر دارد،پرداخته ایم.

۱-معنا و مفهوم تمکین و اقسام آن

واژه تمکین دارای ریشه عربی و به معنای فرمانبرداری است.و تمکین کردن به معنای اطاعت کردن است.معنای حقوقی و اصطلاحی این کلمه از معنای لغوی پیش گفته دور نیفتاده است.

در اصطلاح حقوقی می توان تمکین را به معنای ایفای وظایف خانوادگی و زناشویی از جانب زن و اطاعت زن از شوهر خود به گونه ای که عرف و قانون تایید می نماید؛ تعریف نمود.

تمکین دارای دو مفهوم عام و خاص است.تمکین خاص یعنی فرمانبرداری و اطاعت از شوهر در جهت برقراری رابطه جنسی است.

تمکین عام یعنی اجرای دستورات متعارف شوهر در زمینه مسایل خانواده و اجرای تکالیف عام ناشی از رابطه زوجیت.

بدون شک محدوده و قلمرو این بحث، تحت تاثیر زمان و مکان قرار دارد و دادگاه ها نمی توانند و نباید در چنین دعاوی ای به عرف محل و شرایط خانوادگی طرفین،بی توجه باشند.

۲-مصادیق تمکین عام کدامند؟

تمکین خاص ناظر بر رابطه جنسی است و شمولیت دیگری ندارد.اما موارد و مصادیق تمکین عام به نظر قابل احصاء نیست چون نیازها و اقتضائات زندگی بشر دائماً در حال افزایش است و تغییر سبک زندگی،خواسته ها و نیازها را متکثر نموده است.

اما موارد اصلی تمکین عام را از لابلای مواد قانون مدنی می توان استخراج و در مورد آنها به شرح زیر توضیح داد:

۲-۱ پذیرش ریاست مرد بر خانواده

ریاست مرد در خانواده،الگویی است که قانون مدنی برای مدیریت در خانواده برگزیده است.بنابراین اجرای دستورات متعارف مرد به عنوان رییس خانواده از تکالیف زن می باشد.

۲-۲ همکاری در تربیت فرزندان

تربیت اولاد از تکالیف مشترک زن و شوهر است.و در مورد زن،یکی از موارد تمکین عام می باشد.

۲-۳ سکونت در منزل مشترک

زن اصولاً باید در مسکنی که مرد تهیه می نماید سکونت یابد در واقع سکونت در منزل مشترک از لوازم ریاست مرد بر خانواده و فراهم آورنده زمینه اجرای تکالیف خانوادگی و زناشویی می باشد.

۲-۴ کمک به استوار سازی بنیان خانواده

این تکلیف نیز از جمله تکالیف مشترک زوجین است و در مورد زن،از مصادیق تمکین می باشد.پایبندی به پیمان ازدواج و وفادار ماندن زن به مرد از لوازم تحکیم خانواده می باشد.

۲-۵ عدم اشتغال

این مورد با این قید می باشد که زن در آن دسته از مشاغلی که منافی مصالح خانوادگی یا حیثیات خود یا همسرش است،مکلف به اجرای دستور زوج مبنی بر عدم اشتغال است.

به هر حال در صورت جمع شرایط عدم اشتغال،زن مکلف به اجرای خواست مرد در این باره است.

۳-آثار عدم تمکین زن از مرد

در اصطلاح حقوقی به زنی که بدون دلیل قانونی از مرد خود اطاعت نمی نماید «ناشزه» گفته می شود.زن ناشزه، مستحق نفقه نیست.پس یکی از آثار تمرد زن از اجرای دستورات مشروع مرد،اسقاط حق نفقه است.

اثر دیگر نشوز این است که مرد با اثبات شرایطی می تواند زن دوم اختیار نماید و در اینجا ازدواج مجدد مرد،مجوز طلاق زن به استناد شروط چاپی عقدنامه نیست.

اثر دیگر می تواند این باشد که اگر زوجین شرط تنصیف دارایی مندرج در عقدنامه را امضاء نموده باشند،به نظر می رسد مرد موقع طلاق دادن زن (یعنی در صورت درخواست طلاق از طرف مرد)با ارئه حکم محکومیت همسر خود به تمکین و مدارک لازم برای اثبات اجرا ننمودن رای توسط زوجه،از این شرط مالی معاف گردد.

۴-موارد معافیت زن از تمکین

در مواردی که بودن زن در منزل مشترک موجب آسیب جسمی،آبرویی و حتی مالی زن گردد،الزامی به فرمانبرداری زن از مرد از باب سکونت در منزل مورد نظر نیست.

مطلب مفید : نمونه دادخواست الزام به تمکین زوجه 

مواردی مانند ضرب و جرح شدید،خواسته نامشروع و غیر اخلاقی زوج از زن برای تن دادن به روابط غیراخلاقی با نامحرم و کلاً مواردی که می تواند موجد هر یک از آسیب های سه گانه بالا گردد،از موارد معافیت زن از اطاعت مرد می باشند.

مورد دیگر حالتی است که زوجه باکره است و مهریه حال می باشد.در اینجا زن می تواند اطاعت خود از مرد را به پرداخت مهریه موکول نماید و این امتناع مسقط حق نفقه نیست.اصطلاحاً به این امتیاز، حق حبس گفته می شود.

مورد دیگر عدم اجرای دستور زوج درباره منع اشتغال در کارها و حِرَفی است که منافی مصالح خانوادگی و حیثیات زوجین نیست.

مطالب بالا خلاصه ای از بحث تمکین زن از مرد بود که با مباحث دیگر حقوق خانواده مثل حقوق زن بر شوهر،نفقه، ازدواج مجدد و اشتغال زنان مرتبط است.

بدون شک مصادیق بسیاری از بندهای بالا پرشمار است و توانایی حقوقی وکیل دعاوی خانوادگی و استفاده از هر یک از موارد، تاثیر مستقیمی در پیشبرد جریان دعوی به نفع ذینفع(موکل)دارد.

در صورت نیاز به مشاوره حقوقی و گرفتن وکیل می توانید جهت تعیین وقت با شماره تلفن ۰۹۱۲۳۹۷۸۱۱۷ تماس بگیرید.

مسعود فریدنی|وکیل پایه یک دادگستری و مشاور حقوقی